Όταν ο (αν)ορθολογικός ατομικισμός στοχοποιεί την κοινωνία: γεγονότα στην εποχή του Κορονοϊού.

των Α. και Φ. Παπαγεωργίου

To 1986 ο Ούλριχ Μπεκ, Γερμανός κοινωνιολόγος, πρότεινε την έννοια του ρίσκου ως αναλυτικού φακού των ύστερων μετα-νεωτερικών κοινωνιών που βρίσκονται αντιμέτωπες με πρωτοφανείς προκλήσεις. Στο έργο του, το ρίσκο δεν ορίζεται ως απώλεια προσωπικών ή συλλογικών αγαθών και συνηθειών αλλά ως μια συνεχής προσπάθεια αποφυγής της διακινδύνευσης. Η διαχείριση του ρίσκου προκύπτει ως αίτημα αλλά και ως μια προσπάθεια ανάδειξης της ατομικότητας υπό το πρίσμα της διαφορετικότητας.

Οι σύγχρονες κοινωνίες, λοιπόν, ακροβατούν μεταξύ αλλεπάλληλων καταστάσεων διακινδύνευσης. Εκεί υπάρχει πάντα ένα όφελος για κάθε ρίσκο ή όπως λέγεται στα νεοκλασικά οικονομικά μια τιμή για κάθε ρίσκο. Η τιμή δεν είναι συμμετρική, έχει δηλαδή “ασυμμετρίες πληροφόρησης” κάτι που σημαίνει ότι οι κοινωνίες δεν μπορούν να καταλάβουν ούτε τους πραγματικούς κινδύνους αλλά ούτε και τις κοινωνικές πρακτικές και ευθύνες που παράγονται μέσα στις πρακτικές του ρίσκου.

Πριν λίγες μέρες, τα κινητά μας χτύπησαν παρατεταμένα, προειδοποιώντας μας να αποφύγουμε άσκοπες μετακινήσεις και συναθροίσεις ώστε να μη γίνουμε η επόμενη Ιταλία. Την ίδια στιγμή, σε ένα δείγμα πρωτοφανούς υπεροψίας — αν όχι κοινωνικής αναλγησίας — post millennials κλείνουν φθηνά αεροπορικά εισιτήρια. “Εάν πεθάνω, πέθανα.” “Ας είμαι κάπου που να περνάω καλά τουλάχιστον.” Εγκληματική άγνοια και χιπστερικός ατομικισμός, διαγενεακό μίσος.

Στις μάσκες, μέσα στην (ά)τρωτη νεότητα τους, οι χιπστερς των μητροπόλεων του Δυτικού κόσμου βλέπουν την ευκαιρία για προσωπικό και εξατομικευμένο ρίσκο που στόχο έχει τη διεύρυνση της ικανότητας πρόσβασης σε ακόμα περισσότερες εξατομικευμένες εμπειρίες με κάθε κόστος — και δη με χαμηλότερο κόστος. Αυτές οι κοινωνικές πρωτοπορίες έχουν τόση επιβολή στο εσωτερικό τους που ενώ επικαλούνται μια τάχα κοσμοπολίτικη κουλτούρα αναπαράγουν με περίσσεια συνέπεια επικίνδυνες και βαθιά αντιδραστικές, αντικοινωνικές πρακτικές. Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε προσπάθεια ανακοπής της κατανάλωσης, μιας κατανάλωσης συνυφασμένη με την ίδια τους την ύπαρξη, βιώνεται ως σενάριο επιστημονική φαντασίας.

Πρόσφατα σε πανεπιστήμιο της Αγγλίας, φοιτητές επιτέθηκαν σε μια κινέζα συμφοιτήτριά τους. Της επιτέθηκαν γιατί για εκείνους η φοιτήτρια από την Κίνα συμβολίζει τον ξένο. Τον ξένο που θα φέρει τον μολυσματικό ιό στην κοινότητα. Σοκαρισμένη από την ρατσιστική επίθεση που δέχτηκε, μας εξήγησε ότι η μάσκα που φοράει είναι μια κίνηση υπευθυνότητας απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Δεν είναι μάσκα αυτοπροστασίας. Για εκείνη, η μάσκα ως κοινωνική πρακτική συμβολίζει την γενναιότητά της να μας προφυλάξει από τυχόν μικρόβια και ιούς. Να παραδεχτεί την ευθύνη της απέναντι στο κοινωνικό σύνολο.

Και ζώντας σε μια δημογραφικά γερασμένη χώρα, η προσωπική ευθύνη απέναντι στους διπλανούς/ές γίνεται ακόμη σημαντικότερη.

Πολύ πρόσφατα στους δρόμους του κέντρου της Αθήνας εμφανίστηκαν αφίσες που εκφράζουν μια βαθιά ανορθολογική και ατομικιστική αντίληψη. Και μάλιστα στο όνομα μιας αταλάντευτης, αλάνθαστης, “επαναστατικής” γραμμής. Οι μάσκες “Δεν είναι προφύλαξη από τη γρίπη. Είναι μικροαστισμός μέχρι κτηνωδίας” διαβάζουμε και παραδίπλα στην αφίσα ζωγραφισμένος ένας άνθρωπος που φοράει μάσκα μας εξομολογείται πόσο του αρέσει να του λένε τι να κάνει. Αν υπολογίσει κανείς ότι αυτές οι απόψεις αρθρώνονται εν είδει υποκουλτούρας του δρόμου δημόσια, με έναν μανδύα “από τα κάτω”, θα μπορούσε να τις χαρακτηρίσει κανείς ως κοινωνικά επικίνδυνες. Θα μπορούσε να τις ταξινομήσει πλάι στις θεωρίες για τη μη μετάδοση του ιού μέσω της θείας κοινωνίας που εκφράζει η εκκλησία.

Αυτό λοιπόν που παρατηρείται στην δεδομένη συγκυρία είναι ότι για την “επαναστατική” πρωτοπορία, η σημασιοδότηση της μάσκας είναι βαριά μονοσήμαντη: ισοδυναμεί με την οικειοθελή υποταγή σε κρατικές επιταγές. Ταυτόχρονα, για την κοινωνική πρωτοπορία των χίπστερς η μάσκα είναι η απειλή στις κοινωνικές πρακτικές διάκρισης (βλ. φθηνά ταξίδια με την ryanair, airbnb και σε ό,τι πρεσβεύει τον ευρύτερο εθισμό στη συλλογή εμπειριών (σικ)).

Και έτσι φτάνουμε στο παράδοξο, το κράτος να εκφράζει έναν εκσυγχρονιστικό λόγο που σε φέρνει αντιμέτωπο με την ατομική και συλλογική σου ευθύνη απέναντι στην κοινωνία. Σου ζητά να περιορίσεις “εσένα”, την ατομικότητά σου, τις συνήθειές σου και να εκφράσεις έμπρακτα την κοινωνική σου αλληλεγγύη. Ενώ “από τα κάτω”, αρθρώνεται ένα μείγμα ανορθολογικού και ατομικιστικού λόγου, και μάλιστα από ομάδες που θεωρούν τους εαυτούς τους ως επαναστατικές και κοινωνικές πρωτοπορίες.

Αν συνεχίσουμε να βλέπουμε τις όποιες προσπάθειες να αναχαιτιστεί ένα ανεξέλεγκτο φαινόμενο το οποίο έχει μάλιστα στο εσωτερικό του καταστροφή κεφαλαίου ως απόπειρες βιοπολιτικού ελέγχου του πληθυσμού, οδηγούμαστε μοιραία σε μια προβληματική θεώρηση της κοινωνικής ζωής. Ιδιαίτερα παράδοξης, αν σκεφτεί κανείς, την πρόσβαση που έχουμε στην πληροφορία και την ευκολία με την οποία κινούμαστε στους ψηφιακούς μικροκόσμους.

Και αυτά που περιγράφουμε δεν αποτελούν φαντασιακές πρακτικές αλλά συνεπείς επιλογές που στόχο έχουν να μεγιστοποιούν διαρκώς τις ατομικιστικές ηδονές και τα προσωπικά οφέλη, διαλύοντας ταυτόχρονα κάθε όψη συλλογικής και κοινωνικής ευημερίας.

Να μη συνωστιζόμαστε, ούτε να μένουμε μόνοι και μόνες, να μην είμαστε υπερβολικά κουλ ούτε και πανικόβλητοι. Να ξαναθυμηθούμε ότι ο ελεύθερος χρόνος στο σπίτι είναι μαγευτικός. Μπορούμε να διαβάσουμε, να ξεκουραστούμε, να ερωτευτούμε, να ασχοληθούμε με τις τέχνες, να χαρούμε το σπίτι, να δούμε τη ζωή μας μέσα από το πρίσμα του ελεύθερου χρόνου. Μιας στιγμιαίας έστω ελευθερίας και υπευθυνότητας που απορρέει από την υποκειμενοποίηση μας ως πολίτες. Και παράλληλα, να απαιτούμε οργανωμένες κοινωνικές πολιτικές πρόληψης για όλους και όλες.

Αναδημοσίευση από εδώ.

This entry was posted in Αναδημοσιεύσεις. Bookmark the permalink.

2 Responses to Όταν ο (αν)ορθολογικός ατομικισμός στοχοποιεί την κοινωνία: γεγονότα στην εποχή του Κορονοϊού.

  1. Παράθεμα: Όταν ο (αν)ορθολογικός ατομικισμός στοχοποιεί την κοινωνία: γεγονότα στην εποχή του Κορονοϊού. – manolisgvardis

  2. Παράθεμα: Ποιοὶ θὰ λωλαθοῦν πρῶτοι | Χρονογραφίες

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s