Όταν ο (αν)ορθολογικός ατομικισμός στοχοποιεί την κοινωνία: γεγονότα στην εποχή του Κορονοϊού.

των Α. και Φ. Παπαγεωργίου

To 1986 ο Ούλριχ Μπεκ, Γερμανός κοινωνιολόγος, πρότεινε την έννοια του ρίσκου ως αναλυτικού φακού των ύστερων μετα-νεωτερικών κοινωνιών που βρίσκονται αντιμέτωπες με πρωτοφανείς προκλήσεις. Στο έργο του, το ρίσκο δεν ορίζεται ως απώλεια προσωπικών ή συλλογικών αγαθών και συνηθειών αλλά ως μια συνεχής προσπάθεια αποφυγής της διακινδύνευσης. Η διαχείριση του ρίσκου προκύπτει ως αίτημα αλλά και ως μια προσπάθεια ανάδειξης της ατομικότητας υπό το πρίσμα της διαφορετικότητας.

Οι σύγχρονες κοινωνίες, λοιπόν, ακροβατούν μεταξύ αλλεπάλληλων καταστάσεων διακινδύνευσης. Εκεί υπάρχει πάντα ένα όφελος για κάθε ρίσκο ή όπως λέγεται στα νεοκλασικά οικονομικά μια τιμή για κάθε ρίσκο. Η τιμή δεν είναι συμμετρική, έχει δηλαδή “ασυμμετρίες πληροφόρησης” κάτι που σημαίνει ότι οι κοινωνίες δεν μπορούν να καταλάβουν ούτε τους πραγματικούς κινδύνους αλλά ούτε και τις κοινωνικές πρακτικές και ευθύνες που παράγονται μέσα στις πρακτικές του ρίσκου.

Πριν λίγες μέρες, τα κινητά μας χτύπησαν παρατεταμένα, προειδοποιώντας μας να αποφύγουμε άσκοπες μετακινήσεις και συναθροίσεις ώστε να μη γίνουμε η επόμενη Ιταλία. Την ίδια στιγμή, σε ένα δείγμα πρωτοφανούς υπεροψίας — αν όχι κοινωνικής αναλγησίας — post millennials κλείνουν φθηνά αεροπορικά εισιτήρια. “Εάν πεθάνω, πέθανα.” “Ας είμαι κάπου που να περνάω καλά τουλάχιστον.” Εγκληματική άγνοια και χιπστερικός ατομικισμός, διαγενεακό μίσος.

Στις μάσκες, μέσα στην (ά)τρωτη νεότητα τους, οι χιπστερς των μητροπόλεων του Δυτικού κόσμου βλέπουν την ευκαιρία για προσωπικό και εξατομικευμένο ρίσκο που στόχο έχει τη διεύρυνση της ικανότητας πρόσβασης σε ακόμα περισσότερες εξατομικευμένες εμπειρίες με κάθε κόστος — και δη με χαμηλότερο κόστος. Αυτές οι κοινωνικές πρωτοπορίες έχουν τόση επιβολή στο εσωτερικό τους που ενώ επικαλούνται μια τάχα κοσμοπολίτικη κουλτούρα αναπαράγουν με περίσσεια συνέπεια επικίνδυνες και βαθιά αντιδραστικές, αντικοινωνικές πρακτικές. Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε προσπάθεια ανακοπής της κατανάλωσης, μιας κατανάλωσης συνυφασμένη με την ίδια τους την ύπαρξη, βιώνεται ως σενάριο επιστημονική φαντασίας.

Πρόσφατα σε πανεπιστήμιο της Αγγλίας, φοιτητές επιτέθηκαν σε μια κινέζα συμφοιτήτριά τους. Της επιτέθηκαν γιατί για εκείνους η φοιτήτρια από την Κίνα συμβολίζει τον ξένο. Τον ξένο που θα φέρει τον μολυσματικό ιό στην κοινότητα. Σοκαρισμένη από την ρατσιστική επίθεση που δέχτηκε, μας εξήγησε ότι η μάσκα που φοράει είναι μια κίνηση υπευθυνότητας απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Δεν είναι μάσκα αυτοπροστασίας. Για εκείνη, η μάσκα ως κοινωνική πρακτική συμβολίζει την γενναιότητά της να μας προφυλάξει από τυχόν μικρόβια και ιούς. Να παραδεχτεί την ευθύνη της απέναντι στο κοινωνικό σύνολο.

Και ζώντας σε μια δημογραφικά γερασμένη χώρα, η προσωπική ευθύνη απέναντι στους διπλανούς/ές γίνεται ακόμη σημαντικότερη.

Πολύ πρόσφατα στους δρόμους του κέντρου της Αθήνας εμφανίστηκαν αφίσες που εκφράζουν μια βαθιά ανορθολογική και ατομικιστική αντίληψη. Και μάλιστα στο όνομα μιας αταλάντευτης, αλάνθαστης, “επαναστατικής” γραμμής. Οι μάσκες “Δεν είναι προφύλαξη από τη γρίπη. Είναι μικροαστισμός μέχρι κτηνωδίας” διαβάζουμε και παραδίπλα στην αφίσα ζωγραφισμένος ένας άνθρωπος που φοράει μάσκα μας εξομολογείται πόσο του αρέσει να του λένε τι να κάνει. Αν υπολογίσει κανείς ότι αυτές οι απόψεις αρθρώνονται εν είδει υποκουλτούρας του δρόμου δημόσια, με έναν μανδύα “από τα κάτω”, θα μπορούσε να τις χαρακτηρίσει κανείς ως κοινωνικά επικίνδυνες. Θα μπορούσε να τις ταξινομήσει πλάι στις θεωρίες για τη μη μετάδοση του ιού μέσω της θείας κοινωνίας που εκφράζει η εκκλησία.

Αυτό λοιπόν που παρατηρείται στην δεδομένη συγκυρία είναι ότι για την “επαναστατική” πρωτοπορία, η σημασιοδότηση της μάσκας είναι βαριά μονοσήμαντη: ισοδυναμεί με την οικειοθελή υποταγή σε κρατικές επιταγές. Ταυτόχρονα, για την κοινωνική πρωτοπορία των χίπστερς η μάσκα είναι η απειλή στις κοινωνικές πρακτικές διάκρισης (βλ. φθηνά ταξίδια με την ryanair, airbnb και σε ό,τι πρεσβεύει τον ευρύτερο εθισμό στη συλλογή εμπειριών (σικ)).

Και έτσι φτάνουμε στο παράδοξο, το κράτος να εκφράζει έναν εκσυγχρονιστικό λόγο που σε φέρνει αντιμέτωπο με την ατομική και συλλογική σου ευθύνη απέναντι στην κοινωνία. Σου ζητά να περιορίσεις “εσένα”, την ατομικότητά σου, τις συνήθειές σου και να εκφράσεις έμπρακτα την κοινωνική σου αλληλεγγύη. Ενώ “από τα κάτω”, αρθρώνεται ένα μείγμα ανορθολογικού και ατομικιστικού λόγου, και μάλιστα από ομάδες που θεωρούν τους εαυτούς τους ως επαναστατικές και κοινωνικές πρωτοπορίες.

Αν συνεχίσουμε να βλέπουμε τις όποιες προσπάθειες να αναχαιτιστεί ένα ανεξέλεγκτο φαινόμενο το οποίο έχει μάλιστα στο εσωτερικό του καταστροφή κεφαλαίου ως απόπειρες βιοπολιτικού ελέγχου του πληθυσμού, οδηγούμαστε μοιραία σε μια προβληματική θεώρηση της κοινωνικής ζωής. Ιδιαίτερα παράδοξης, αν σκεφτεί κανείς, την πρόσβαση που έχουμε στην πληροφορία και την ευκολία με την οποία κινούμαστε στους ψηφιακούς μικροκόσμους.

Και αυτά που περιγράφουμε δεν αποτελούν φαντασιακές πρακτικές αλλά συνεπείς επιλογές που στόχο έχουν να μεγιστοποιούν διαρκώς τις ατομικιστικές ηδονές και τα προσωπικά οφέλη, διαλύοντας ταυτόχρονα κάθε όψη συλλογικής και κοινωνικής ευημερίας.

Να μη συνωστιζόμαστε, ούτε να μένουμε μόνοι και μόνες, να μην είμαστε υπερβολικά κουλ ούτε και πανικόβλητοι. Να ξαναθυμηθούμε ότι ο ελεύθερος χρόνος στο σπίτι είναι μαγευτικός. Μπορούμε να διαβάσουμε, να ξεκουραστούμε, να ερωτευτούμε, να ασχοληθούμε με τις τέχνες, να χαρούμε το σπίτι, να δούμε τη ζωή μας μέσα από το πρίσμα του ελεύθερου χρόνου. Μιας στιγμιαίας έστω ελευθερίας και υπευθυνότητας που απορρέει από την υποκειμενοποίηση μας ως πολίτες. Και παράλληλα, να απαιτούμε οργανωμένες κοινωνικές πολιτικές πρόληψης για όλους και όλες.

Αναδημοσίευση από εδώ.

Posted in Αναδημοσιεύσεις | 1 σχόλιο

Τουριστική ιδεολογία και πολεοδομική ανάπλαση στη Νέα Ορλεάνη

Άντολφ Ριντ ο νεώτερος

Τουριστική ιδεολογία και πολεοδομική ανάπλαση στη Νέα Ορλεάνη

Με αφορμή την τηλεοπτική σειρά Treme

 

(Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο 11ο τεύχος του Προτάγματος, σε μετάφραση Νίκου Μάλλιαρη.)

Posted in Uncategorized | Σχολιάστε

Το βίντεο της συζήτησης: “Ήταν ο Φουκώ απατεώνας;”

Ανοιχτή συζήτηση: «Ήταν ο Φουκώ απατεώνας;»

Συζήτηση – αντιπαράθεση με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Ζαν-Μαρκ Μαντοζιό, «Μισέλ Φουκώ, η μακροημέρευση μιας απάτης. Φουκώφιλοι και φουκωλάτρες».
Συμμετέχουν οι:
Θανάσης Λάγιος (Δρ. Φιλοσοφίας),
Νίκος Μάλλιαρης (Μεταφραστής)
Συντονισμός: Μιχάλης Παπαρούνης (εκδόσεις futura)

Posted in Εκδηλώσεις | Σχολιάστε

Έχει σχέση ο Φουκώ με τη χειραφετητική πολιτική;

Η εισήγηση του Ν. Μάλλιαρη στην εκδήλωση που έλαβε χώρα στο πλαίσιο του 3ου Θερινού Βιβλιοστασίου, την Κυριακή 14 Ιουλίου. Σε ηλεκτρονική αλλά και εκτυπώσιμη εκδοχή.

Εδώ μπορεί να βρεθεί η εισήγηση του έτερου ομιλητή, Θ. Λάγιου.

fucault-afisa-web-big_F

 

Posted in Uncategorized | Σχολιάστε

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μάγμα: Ζαν-Μαρκ Μαντοζιό – «Μισέλ Φουκώ, η μακροημέρευση μιας απάτης»

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μάγμα το τρίτο βιβλίο της σειράς «Πολιτικό δοκίμιο».
Πρόκειται για το δοκίμιο του Ζαν-Μαρκ Μαντοζιό – «Μισέλ Φουκώ, η μακροημέρευση μιας απάτης. Φουκώφιλοι και φουκωλάτρες«

Με το δοκίμιο αυτό, ο Ζαν-Μαρκ Μαντοζιό προχωρά σε μια τολμηρή κριτική του έργου αλλά και της προσωπικής διαδρομής του Μισέλ Φουκώ. Στηριζόμενος σε πλήθος αποσπασμάτων από τα βιβλία και τις δημόσιες παρεμβάσεις του Γάλλου φιλοσόφου, ο Μαντοζιό αποδομεί τη σκέψη του, αναδεικνύοντας όχι μόνο τις βασικές αντιφάσεις που χαρακτηρίζουν τις διάφορες φάσεις της διανοητικής του πορείας αλλά και την ανακολουθία ανάμεσα στις εκάστοτε θεωρίες του και την πολιτική κι επαγγελματική του διαδρομή Ταυτόχρονα η Μακροημέρευση μιας απάτης αποτελεί μια εξαίσια κι εμπνευσμένη πολεμική, γεμάτη χιούμορ κι ειρωνεία, ενάντια στη «Φουκωλατρεία» που μαστίζει σήμερα τόσο την παραγωγή κοινωνικής θεωρίας –εντός κι εκτός πανεπιστημίου– όσο και τον χώρο της λεγόμενης ριζοσπαστικής πολιτικής.

 

«Απ’ όλους τους φιλοσοφούντες αερολόγους που μεσουράνησαν τις δεκαετίες του ’60 και του ’70 στη Γαλλία, προτού γνωρίσουν μια δεύτερη νεότητα χάρις στον ενθουσιασμό των Αμερικανών πανεπιστημιακών για τη French Theory, ο Μισέλ Φουκώ (1926-1984) είναι σίγουρα εκείνος του οποίου το έργο απολαμβάνει ακόμα και σήμερα ένα διαχρονικό κύρος, ξεπερνώντας κατά πολύ τον στενό κύκλο των φοιτητών και των καθηγητών φιλοσοφίας. […] Όπως πάντα, ο φιλόσοφος ακολουθεί τον συρμό: στρουκτουραλιστής πριν από τον Μάη του ’68 (παρά τις μετέπειτα αρνήσεις του), αριστεριστής τα χρόνια που ακολούθησαν, προσφέρει το 1977 μια θεαματική όσο και αναπάντεχη υποστήριξη στους «Νέους Φιλοσόφους». […] Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κύριο ταλέντο του Φουκώ ήταν να δίνει φιλοσοφικο-λογοτεχνική μορφή στους κοινούς τόπους κάθε εποχής».

Ζαν-Μαρκ Μαντοζιό

Posted in Ανακοινώσεις | Σχολιάστε

Τζορτζ Όργουελ: ένας συντηρητικός αναρχικός απέναντι στον «εθνικισμό» των διανοούμενων

Ολόκληρο το κείμενο του Νίκου Κασφίκη, «Τζορτζ Όργουελ: ένας συντηρητικός αναρχικός απέναντι στον «εθνικισμό» των διανοούμενων»

*Δημοσιεύτηκε στο τεύχος 10 του Προτάγματος (Ιούνιος 2017).

Από τις εκδόσεις Μάγμα κυκλοφορεί το βιβλίο «Τζ. Όργουελ, ένας συντηρητικός αναρχικός. Σχετικά με το 1984»

 

Posted in Uncategorized | Σχολιάστε

Παρουσίαση του βιβλίου «Τζορτζ Όργουελ, ένας συντηρητικός αναρχικός»

Η παρουσίαση του βιβλίου του Ζαν-Κλωντ Μισεά «Τζορτζ Όργουελ, ένας συντηρητικός αναρχικός» (εκδόσεις Μάγμα) έγινε στο βιβλιοπωλείο Εναλλακτικό.

 

Το βίντεο βρίσκεται στον παρακάτω σύνδεσμο.

http://www.ibdb.gr/index_book.php?book=300352

 

Posted in Εκδηλώσεις | Σχολιάστε